Je woont samen, deelt de boodschappen en misschien ook de hypotheek. Dan komt vanzelf de vraag: leggen we iets vast, gaan we trouwen, of kiezen we voor een geregistreerd partnerschap? Op papier lijken die keuzes soms vooral juridisch. In de praktijk raken ze direct je geldzaken.
Denk aan belasting, erfenis, pensioen, schulden en wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan. Juist daar zitten de verschillen. Niet elk verschil voel je elke maand in je portemonnee, maar op grote momenten kan het veel uitmaken.
Waar het financiële verschil vooral in zit
De keuze tussen een samenlevingscontract, trouwen of geregistreerd partnerschap beïnvloedt je inkomen, uitkering en pensioen. Ook bepaalt die keuze welke rechten en plichten automatisch gelden, en welke je zelf moet regelen.
Bij een samenlevingscontract moet je veel afspraken expliciet vastleggen. Bij trouwen en geregistreerd partnerschap ontstaat juist veel automatisch. Dat kan praktisch zijn, maar het betekent ook dat je sneller aan financiële verplichtingen vastzit.
Samenlevingscontract, veel vrijheid maar weinig automatisch
Woon je samen met een samenlevingscontract, dan heb je niet automatisch dezelfde rechten en plichten als bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Juist daarom is het contract zo belangrijk.
Je bent bijvoorbeeld niet automatisch elkaars erfgenaam. Als je wilt dat je partner erft, is een testament nodig. Ook is er geen automatische onderhoudsplicht naar elkaar. Als jullie daar afspraken over willen maken, moet dat in het contract staan.
Voor pensioen geldt iets vergelijkbaars. Er is geen automatisch recht op partnerpensioen. Aanmelden is nodig als je dat wilt regelen.
Ook bij schulden is de lijn duidelijker. Schulden van je partner blijven privé, tenzij jullie iets anders hebben vastgelegd. Dat kan prettig zijn als je financieel zelfstandig wilt blijven, maar het vraagt wel om duidelijke afspraken.
Een praktisch verschil zit ook in het einde van de relatie. Voor het beëindigen van een samenlevingscontract is geen rechter nodig, tenzij jullie dat anders hebben afgesproken.
Fiscale gevolgen van samenwonen met contract
Een samenlevingscontract kan ook fiscale gevolgen hebben. Met een notarieel samenlevingscontract kun je voor de erfbelasting na 6 maanden fiscaal partner zijn. Dat is relevant voor de partnervrijstelling bij erfbelasting.
Voor de inkomstenbelasting kun je ook fiscaal partner zijn. Dat kan gevolgen hebben voor zaken zoals hypotheekrenteaftrek.
Daar staat tegenover dat je wel kosten hebt voor het opstellen van het contract, en mogelijk ook voor een testament als je elkaars erfgenaam wilt zijn.
Trouwen en geregistreerd partnerschap, financieel vaak bijna gelijk
Trouwen en geregistreerd partnerschap zijn financieel op veel punten gelijk. In beide gevallen ben je automatisch fiscale partners. Dat kan gevolgen hebben voor aftrekposten, heffingskortingen en toeslagen.
Ook ben je automatisch elkaars erfgenaam. Met een testament kun je daarvan afwijken.
Daarnaast geldt er een onderhoudsplicht naar elkaar. Als de relatie eindigt, kan partneralimentatie aan de orde zijn. Dat is een belangrijk verschil met alleen samenwonen, waar zo’n plicht niet automatisch ontstaat.
Voor pensioen zijn er ook gevolgen. Er kan recht zijn op nabestaandenpensioen, als dat geregeld is. Bij beëindiging vindt verdeling van ouderdomspensioen plaats.
Bezittingen en schulden, wat wordt van wie?
Een groot financieel thema is de verdeling van bezit en schulden. Voor huwelijken en geregistreerde partnerschappen vanaf 1 januari 2018 geldt automatisch beperkte gemeenschap van goederen.
Dat betekent dat bezittingen en schulden van vóór het huwelijk of partnerschap privé blijven. Wat jullie tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap samen opbouwen, is gemeenschappelijk. Erfenissen en schenkingen blijven privé.
Ben je getrouwd of een geregistreerd partnerschap aangegaan vóór 1 januari 2018, dan was algehele gemeenschap van goederen de standaard.
Willen jullie afwijken van de standaardregels, dan kunnen huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden worden opgesteld. Daar zijn wel kosten aan verbonden, die verschillen per notaris.
Uit elkaar gaan, ook dan telt de keuze
Juist bij een breuk worden de financiële verschillen heel concreet.
Bij een samenlevingscontract is geen rechter nodig om de relatie juridisch te beëindigen, tenzij jullie daar andere afspraken over hebben gemaakt. Dat maakt de afwikkeling vaak anders van aard dan bij een huwelijk.
Bij trouwen geldt dat je altijd via de rechter moet scheiden.
Bij een geregistreerd partnerschap kan ontbinding zonder rechter mogelijk zijn, als er geen minderjarige kinderen zijn. Dat maakt deze vorm voor sommige stellen praktisch anders dan trouwen, terwijl de financiële gevolgen tijdens de relatie vaak veel op elkaar lijken.
Wanneer past welke vorm financieel?
De keuze hangt vaak af van hoeveel je automatisch geregeld wilt hebben.
Een samenlevingscontract past eerder bij stellen die vrijheid willen houden en zelf afspraken willen vastleggen over zaken als erfenis, onderhoud en schulden. Dan moet je wel actief regelen wat je belangrijk vindt, zoals een testament of aanmelding voor partnerpensioen.
Trouwen of geregistreerd partnerschap past eerder bij stellen die willen dat veel automatisch geregeld is, zoals fiscaal partnerschap, erfrecht en onderlinge onderhoudsplicht. Daar staat tegenover dat er ook automatische financiële gevolgen zijn, bijvoorbeeld rond pensioenverdeling en mogelijke partneralimentatie bij het einde van de relatie.
Handige vragen om samen te bespreken
Voor je kiest, helpt het om samen een paar concrete punten door te nemen:
- Willen jullie automatisch elkaars erfgenaam zijn?
- Willen jullie dat schulden privé blijven, of juist meer delen?
- Is partnerpensioen voor jullie belangrijk?
- Willen jullie zelf afspraken maken, of liever aansluiten bij de standaardregels?
- Hoe belangrijk is het dat ontbinding of scheiding eenvoudiger kan verlopen?
Als je die vragen eerlijk bespreekt, wordt vaak snel duidelijk welke vorm het best aansluit bij jullie financiële situatie.
Dit artikel is informatief en geen persoonlijk financieel advies. Raadpleeg voor jouw situatie een onafhankelijk adviseur.
FAQ
Is een samenlevingscontract financieel hetzelfde als trouwen?
Nee. Bij een samenlevingscontract ontstaat minder automatisch. Zaken als erfrecht, onderhoudsplicht en partnerpensioen moet je vaak apart regelen.
Ben je met een samenlevingscontract automatisch elkaars erfgenaam?
Nee. Daarvoor is een testament nodig.
Zijn trouwen en geregistreerd partnerschap financieel hetzelfde?
Op veel punten wel. Je bent automatisch fiscale partners, automatisch elkaars erfgenaam en er gelden vergelijkbare regels rond pensioen en onderhoudsplicht.
Wat gebeurt er met bezittingen als je trouwt vanaf 1 januari 2018?
Dan geldt automatisch beperkte gemeenschap van goederen. Bezittingen en schulden van vóór het huwelijk blijven privé, wat je samen opbouwt tijdens het huwelijk is gemeenschappelijk.
Kun je een geregistreerd partnerschap beëindigen zonder rechter?
Dat kan mogelijk zijn als er geen minderjarige kinderen zijn. Bij een huwelijk moet je altijd via de rechter scheiden.
Ben je met een samenlevingscontract fiscaal partner?
Dat kan. Voor de erfbelasting geldt dat je na 6 maanden met een notarieel samenlevingscontract fiscaal partner kunt zijn, en voor de inkomstenbelasting is fiscaal partnerschap ook mogelijk.
